Cøliaki - patogenese og intervensjon

cøliakidiagnose i blodprøveCøliakidiagnosen stillast ved å ta vevsprøver frå tynntarm og finne avflata tarmtottar. Nokre pasientar startar med glutenfri kost på eiga hand, utan sikker cøliaki. I etterkant er diagnosen vanskeleg å stille, sidan tarmtottane vert normale på dietten. Vi undersøker verdien av ei blodprøve i diagnostikken av denne pasientgruppaCøliaki er ein sjukdom i tynntarmen som gjev avflating av tarmtottar etter inntak av gluten hjå disponerte personar. Dette kan føre til mageplager, jernmangel og ei rekke andre symptom. Diagnosen er vanlegvis enkel å stille, så framt ein har tenkt på sjukdommen. Då må det gjerast gastroskopi med taking av vevsprøver frå tynntarm, som vil vise avflating av tarmtottane. Behandlinga er livslangt glutenfritt kosthald. Stadig fleire startar med glutenfri kost utan at dette er gjort. Årsaken kan vere mistanke om cøliaki, mage/tarm symptom av ukjent årsak eller andre plager. På glutenfri kost vert ein cøliakitarm gradvis normalisert, og det trengs inntak av gluten over lengre tid for å finne totteendringar og slik stille diagnosen. Mange pasientar har problem med å gjennomføre ein slik glutenprovokasjon, fordi dei då får plagene sine tilbake. I ein studie publisert i 2007, undersøkte vi ni pasientar med- og seks utan cøliaki. Studiepasientane, som alle levde glutenfritt, åt fire skiver brød dagleg i tre dagar. Før og etter denne glutenprovokasjonen, vart det tatt blodprøve for å leite etter spesielle celler som teikn på cøliaki. Metoden er avansert og det vart nytta eit reagens kalla HLA-tetramer. Ved væskestraumscytometri vart det påvist glutenspesifikke T-celler i blodet hjå cøliakarane, men ikkje kontrollane. No undersøker vi om metoden over kan brukast til å finne cøliakarane blant pasientar som har starta glutenfri diett på eiga hand. Dei aller fleste cøliakarar, og om lag 25% av den generelle befolkninga, har vevstypen HLA DQ2. Vevstypen finn ein ved ei vanleg blodprøve. Bare pasientar med HLA DQ2 deltar i studien. Før inklusjon sikrar vi oss at deltakarane har vevstypen HLA DQ2 og har levd strengt glutenfritt i minst fire veker. Pasientane vert inngåande intervjua av lege og ernæringsfysiolog. Dei gjennomgår ein tre dagars glutenprovokasjon med brødskiver som over. Blodprøvene ver tatt før- og etter denne for å kunne finne glutenspesifikke T-celler som tydar på cøliaki. Samstundes gjer vi gastroskopi med taking av vevsprøver frå tynntarm, for å avdekke eventuelle forandringar i tarmtottar og slimhinne. Vevsprøvene vert undersøkt med vanlege histologi. Vi brukar også meir eksperimentelle metodar til påvising av betennelse/cøliaki i vev som t.d.uttrykk av interferon-a og nedslag av IgA mot transglutaminase i slimhinna. Det blir gjort symptomregistrering før, under og etter glutenprovokasjonen. I tillegg kartlegg vi psykiske forhold i samarbeid med Avdeling for nevropsykiatri og psykosomatisk medisin på Rikshospitalet. Alle spørjeskjemaene er standardiserte og validerte. Inklusjonen starta i 2006 og held fram til tidleg haust 2008. I løpet av 2007 inkluderte vi 21 pasientar. Dei fleste hadde ”usikker cøliaki”, men vi har også med pasientar med cøliaki som fungerer som positive kontrollar i studien. Det har vore tidkrevjande å få tak i pasientar som oppfyller krava til å delta i studien. Prosjektet er eit samarbeid mellom stipendiat/lege Margit Brottveit og prosjektansvarleg overlege dr.med. Idar Lygren ved Ullevål universitetssykehus, og overlege dr.med. Knut E. A. Lundin ved Rikshospitalet.